Dikkat Dağınıklığı ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB)

DEHB Belirtileri Nelerdir? DEHB belirtileri temel olarak dikkat eksikliği ve hiperaktivite-dürtüsellik olmak üzere iki belirti kümesinde ele alınır. Dikkat eksikliği belirtileri: * Ayrıntılara dikkat etmekte veya yaptığı işte dikkatsizce hatalar yapmak * Görev veya etkinlik sırasında dikkatini sürdürmekte zorlanmak * Kendisiyle konuşulurken dinlemiyor gibi görünmek * Görevleri ve sorumlulukları tamamlamakta güçlük çekmek * Planlama ve organizasyon konusunda zorlanmak * Uzun süreli zihinsel çaba gerektiren işlerden kaçınmak veya bu işleri ertelemek * Eşyalarını sık sık kaybetmek * Dış uyaranlarla kolayca dikkatinin dağılması * Günlük işlerini unutmak Hiperaktivite ve dürtüsellik belirtileri: * Yerinde durmakta veya uzun süre oturmakta zorlanmak * Sık sık hareket etme, kıpırdanma veya huzursuzluk gösterme * Gereğinden fazla konuşmak * Sırasını beklemekte zorlanmak * Başkalarının sözünü kesmek veya konuşmalarına müdahale etmek * Düşünmeden hareket etme veya davranışlarının sonuçlarını yeterince değerlendirmekte zorlanma DEHB değerlendirmesinde belirtilerin en az altı ay boyunca devam etmesi, kişinin gelişim düzeyiyle uyumsuz olması ve günlük yaşamındaki işlevselliğini olumsuz etkilemesi önemlidir. DSM-5’e göre belirtilerin 12 yaşından önce başlamış olması, birden fazla yaşam alanında (örneğin ev, okul veya iş) görülmesi ve başka bir psikolojik durumla daha iyi açıklanmaması da değerlendirilir. Çocuk ve ergenlerde belirli bir belirti kümesinden en az altı, 17 yaş ve üzerindeki kişilerde ise en az beş belirti bulunması tanısal değerlendirmede dikkate alınır. Tanı yalnızca bir test sonucuna göre değil, kişinin gelişimsel öyküsü ve farklı yaşam alanlarındaki işlevselliği birlikte değerlendirilerek konulur. DEHB Neden Olur? DEHB’nin ortaya çıkmasında tek bir neden bulunmamaktadır. Genetik ve nörobiyolojik etkenlerin yanı sıra gelişimsel ve çevresel faktörlerin de rolü olabilir. DEHB’nin yalnızca “dikkatsizlik”, “tembellik” veya “irade eksikliği” ile açıklanması doğru değildir. Belirtiler çocukluk döneminden itibaren farklı şekillerde ortaya çıkabilir ve kişinin yaşına, çevresine ve sorumluluklarına bağlı olarak zaman içerisinde farklı görünümler kazanabilir. DEHB Tedavi Edilebilir mi? DEHB, uygun değerlendirme ve bireyselleştirilmiş müdahalelerle yönetilebilen bir nörogelişimsel bozukluktur. Psikolojik destek sürecinde kişinin DEHB belirtilerini tanıması, günlük yaşamını düzenlemesini kolaylaştıracak stratejiler geliştirmesi ve işlevselliğini artırması hedeflenebilir. Özellikle bilişsel davranışçı terapi (BDT), zaman yönetimi, planlama, organizasyon, erteleme davranışlarının ele alınması ve dürtü kontrolü gibi alanlarda kişiye yardımcı olabilir. Psikoeğitim ve beceri geliştirme çalışmaları da terapi sürecinin önemli bir parçası olabilir. Gerekli durumlarda psikolojik destek, psikiyatri değerlendirmesi ve ilaç tedavisiyle birlikte yürütülebilir. İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine psikiyatrist tarafından yapılan değerlendirme sonucunda karar verilir. Destek süreciyle birlikte kişi, dikkatini ve zamanını daha etkili yönetmeyi, günlük sorumluluklarını yapılandırmayı, erteleme ve dürtüsellik gibi güçlüklerle baş etmeyi ve yaşamındaki işlevselliğini artırmayı öğrenebilir.